قبيله جنى خودش بود ، همانهايى كه قبل از خلقت آدم در زمين زندگى مىكردند ، و قرآن كريم در جاى ديگر در باره شان فرموده : ( وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ ، وَالْجَانَّ خَلَقْناه مِنْ قَبْلُ مِنْ نارِ السَّمُومِ ، ما انسان را از گلى خشكيده و سخت ، كه قبلا لايه اى قالب ريخته بود ، بيافريديم ، و جن را قبلا از آتش زهرآگين خلق كرديم ) ، « 1 » و بنا بر اين روايت ، ديگر نسبت كتمان به همه ملائكه دادن عنايتى زائد لازم ندارد ، و نسبت نامبرده بنحو حقيقت خواهد بود ، براى اينكه معناى مكتوم ، معنايى بود كه بقلب همه ملائكه خطور كرد ، خواهى گفت : آن وقت اين روايت با روايتى كه مىگفت : منظور ، كتمان ابليس است ، كه نخوت و امتناع از سجده براى آدم را كتمان كرده بود ، منافات دارد ، در جواب مىگوييم : كه هيچ منافاتى نيست ، و همه آنها را ميتوان از آيه استفاده كرد ، چون واقع مطلب هم همين بوده ، شيطان تصميم گرفته بود كه اگر مامور به سجده بر آدم شود ، مخالفت كند ، ملائكه هم آن پندار غلط را پنداشته بودند . و در كتاب قصص الانبياء ، از ابى بصير روايت كرده كه گفت : به امام صادق ع عرض كردم : آيا ملائكه سجده كردند ؟ و جبهه هاى خود بر زمين نهادند ؟ فرمود : آرى ، از ناحيه خدا مامور به اين تكريم و احترام از آدم شدند . « 2 » و در كتاب تحف العقول آمده : كه سجده ملائكه براى آدم ( شرك نبود ) ، بلكه اطاعت خدا ، و محبتى بود كه ملائكه نسبت بادم ورزيدند . « 3 » و در كتاب احتجاج ، از موسى بن جعفر ، از پدران بزرگوارش ع روايت آمده ، كه فرمود : مردى يهودى از امير المؤمنين ع از معجزات رسول خدا ( ص ) ، پرسيد ، كه آن جناب در مقابل ساير انبياء چه معجزاتى داشت ؟ مثلا همين آدم ( آن قدر بزرگ بود كه ) خدا ملائكه را وادار كرد تا براى او سجده كنند ، آيا از محمد ( ص ) نيز چنين احترامى كرد ؟ على ع فرمود : درست است همين طور بود ، و لكن سجده ملائكه براى آدم اطاعت و عبادت آدم نبود ، و ملائكه آدم را در مقابل خدا نپرستيدند ، بلكه خداى تعالى آنان را بر اين كار وا داشت ، تا اعترافى باشد از ملائكه بر برترى آدم ، و رحمتى باشد از خدا براى او ، ولى محمد ( ص ) را فضيلتى بالاتر از اين داد ، خداى جل و علا با آن بزرگى و جبروتى كه دارد ، و با تمامى ملائكه اش ، بر محمد صلوات و درود فرستاد ، و صلوات فرستادن مؤمنين بر او را عبادت خود خواند ، و تو اى يهودى تصديق مىكنى كه اين فضيلت بزرگتر است . « 4 » و در تفسير قمى آمده : كه خدا از آدم نخست مجسمه اش را ساخت ، و چهل سال به همان حال

--> 1 - سوره حجر آيه 27 2 - قصص الانبياء و بحار الانوار ج 11 ص 139 ح 3 3 - تحف العقول ص 357 طبع نجف 4 - احتجاج ج 1 ص 314 طبع نجف